مهاجرت کادر درمان؛ دافعه مبدأ و چالش‌های نظام سلامت ایران
به گزارش خبرآنلاین علیرضا شریفی یزدی، جامعه‌شناس، در گفت‌وگو با فرارو ریشه اصلی مهاجرت کادر درمان را مشکلات اقتصادی و بی‌ثباتی اجتماعی می‌داند و هشدار می‌دهد خروج پزشکان نخبه و پرستاران، نظام سلامت ایران را با کمبود نیروی متخصص و خلا جدی مواجه می‌کند.
دلیل مهاجرت در ایران، جاذبه مقصد نیست
علیرضا شریفی یزدی، جامعه‌شناس و عضو فرهنگستان علوم پزشکی ایران، با اشاره به افزایش مهاجرت پزشکان و پرستاران از کشور گفت: «کلیت ماجرا این است که متاسفانه مهاجرت در میان پزشکان و پرستاران ما به‌شدت افزایش یافته و این مسئله می‌تواند نشان‌دهنده چند عامل باشد.»
او در توضیح دلایل مهاجرت نیروهای متخصص حوزه سلامت اظهار کرد: «نخستین دلیل مهاجرت در ایران، جاذبه مقصد نیست، بلکه دافعه مبدا است. مشکلات و معضلات اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و آموزشی موجود در کشور باعث شده‌اند افراد به‌شدت به مهاجرت تمایل پیدا کنند؛ به‌ویژه در حوزه پزشکی و پیراپزشکی.»
شریفی یزدی با بیان اینکه ایران در نگهداشت نیروی انسانی متخصص با چالش مواجه است، گفت: «کشور ما در حال حاضر، هم به دلیل محدودیت امکانات و پرداخت حقوق و هم به دلیل نبود شرایط باثبات اجتماعی، توانایی لازم برای نگهداشت نیروی انسانی خود را ندارد. به همین دلیل، انگیزه مهاجرت در میان افراد روزبه‌روز بیشتر می‌شود.»
او با اشاره به مطالعات انجام‌شده درباره انگیزه‌های مهاجرت توضیح داد: «مطالعاتی که انجام شده و در فرهنگستان نیز درباره آن‌ها بحث و گفت‌وگو صورت گرفته، دو عامل بسیار مهم را در انگیزه‌های مهاجرت مطرح می‌کنند؛ نخست انگیزه‌های اقتصادی و دوم بی‌ثباتی شرایط اجتماعی.»
پزشکان و پرستاران در صف مهاجرت پس از فارغ‌التحصیلی هستند
این جامعه‌شناس ادامه داد: «در نهایت، دولت هنوز تکلیف خود را به‌طور روشن مشخص نکرده است. برای مثال، سیاست اصلی دولت چیست؟ قرار است چه اتفاقی بیفتد؟ این دو عامل اصلی باعث افزایش میزان مهاجرت شده‌اند.»
او با اشاره به تمایل دانشجویان رشته‌های پزشکی و پیراپزشکی به مهاجرت گفت: «مطالعاتی که درباره دانشجویان دوره عمومی پزشکی، دوره تخصص و رشته‌های پیراپزشکی، به‌ویژه پرستاری، انجام شده، نشان می‌دهد که بسیاری از این دانشجویان به دنبال آن هستند که پس از فارغ‌التحصیلی، در نخستین فرصت از کشور خارج شوند.»
مهاجرت پزشکان نخبه، نظام سلامت ایران را با خلأ سنگین مواجه می‌کند
شریفی یزدی در پاسخ به پرسشی درباره پیامدهای تداوم مهاجرت کادر پزشکی برای جامعه و نظام سلامت ایران گفت: «در حوزه پرستاری، در حال حاضر نزدیک به ۱۰۰ هزار پرستار نسبت به استانداردهای کشور کمبود داریم. این کمبود به‌شدت بر نظام پرستاری ما تاثیر می‌گذارد و مشکلات و معضلات زیادی برای بیماران ایجاد می‌کند.»
او با اشاره به پیامدهای مهاجرت پزشکان افزود: «از طرف دیگر، معمولا پزشکان متوسط مهاجرت نمی‌کنند، بلکه پزشکان نخبه، باهوش، صاحب‌نظر و افرادی که می‌توانند تاثیرگذاری عمیقی بر ساختار بهداشتی و درمانی کشور داشته باشند، مهاجرت می‌کنند.»
این جامعه‌شناس ادامه داد: «با مهاجرت این افراد، در بدنه نظام بهداشتی و درمانی خلا سنگینی ایجاد می‌شود. ما که نظام بهداشتی و درمانی‌مان، به‌جرئت می‌توان گفت، در منطقه کم‌نظیر است و پزشکان بسیار حاذقی داریم، پس از مدتی ممکن است به کشورهایی دیگر وابسته شویم و به گردشگر پزشکی تبدیل شویم؛ یعنی مجبور شویم برای دریافت خدمات درمانی به کشورهای همسایه مراجعه کنیم.»
بیماران برای درمان نزد پزشکان ایرانی به دبی و استانبول می‌روند
او در پاسخ به این پرسش که آیا نشانه‌های چنین وضعیتی هم‌اکنون قابل مشاهده است، گفت: «به‌طور قطع، همین حالا شاهد این مسئله هستیم. هنگامی که پزشکان حاذق ما از کشور خارج می‌شوند، بسیاری از افراد برای دسترسی به همان پزشکان، حتی به کشورهای نزدیک مراجعه می‌کنند. پزشک ایرانی است، پرستار ایرانی است، اما در بیمارستانی در دبی، استانبول یا آنکارا فعالیت می‌کند و افراد برای دریافت خدمات همان پزشک به این کشورها می‌روند.»
شریفی یزدی هشدار داد: «اگر این روند ادامه پیدا کند، در سال‌های آینده این مسئله قطعا به پزشکان بومی کشورهای دیگر نیز تسری پیدا خواهد کرد.»
موانع مهاجرت، عطش خروج از کشور را کاهش نمی‌دهند
این جامعه‌شناس در پاسخ به پرسشی درباره کند شدن روند مهاجرت در ماه‌های اخیر و نقش سخت‌گیری کشورهای مقصد در این روند اظهار کرد: «دو عامل باعث کند شدن این روند شده‌اند و این کاهش سرعت نیز واقعیت دارد. نخست اینکه از زمان جنگ ۱۲روزه به بعد، پذیرش ایرانیان دشوارتر شده است. بسیاری از سفارتخانه‌ها دیگر به پرونده‌ها رسیدگی نمی‌کنند، وقت‌های طولانی‌مدت می‌دهند و به ایرانیان به‌راحتی ویزا نمی‌دهند.»
او عامل دوم را افزایش هزینه‌ها و دشواری‌های اداری مهاجرت دانست و گفت: «دولت هزینه مهاجرت را افزایش داده است. برای اینکه فرد بتواند مدرک تحصیلی خود را آزاد کند، برای پذیرش تحصیلی اقدام کند و مراحل مربوط به مهاجرت را طی کند، موانع بیشتری بر سر راه او قرار داده شده است؛ هم از نظر اداری و هم از نظر مالی.»
شریفی یزدی با تاکید بر اینکه این موانع لزوما انگیزه مهاجرت را از بین نمی‌برند، افزود: «این دو عامل تا حدودی روند مهاجرت را کند کرده‌اند، اما عطش مهاجرت را کاهش نمی‌دهند. به‌محض اینکه شرایط به وضعیت عادی بازگردد، برای مثال به شرایط سه سال قبل، قطعا آمار مهاجرت دوباره افزایش پیدا خواهد کرد.»
1717
